Na obecnym rynku replik mieczy samurajskich dostępna jest niezliczona liczba marek, wśród których z trudem orientują się nawet sami sprzedawcy, a tym bardziej klienci wybierający swój pierwszy miecz. Chociaż marki te znacznie różnią się pod pewnymi względami, można przynajmniej orientacyjnie opisać podstawowe czynniki, które należy uwzględnić przy wyborze repliki miecza w zależności od jej przeznaczenia.

Kupując miecz, należy wziąć pod uwagę, czego od niego oczekujecie i czy rzeczywiście wykorzystacie właściwości, których poszukujecie, czy też wystarczy wam prosty, ale wysokiej jakości miecz ze stali węglowej ze szlifowaną lub szczotkowaną hamon, który w razie potrzeby posłuży do ćwiczenia technik, a jednocześnie będzie stanowił ładną dekorację.

Dzisiejsze repliki można dzielić na przykład według producenta – Musashisword/Musha, Masahiro, Ryumon, Hanwei, Cold Steel itd…, ale także według zastosowanego materiału i sposobu wykonania – stal nierdzewna, stal węglowa o różnej twardości, głownia z Bo-hi lub bez niego, z prawdziwą albo fałszywą hamon. Głownie o prostej lub bardziej skomplikowanej konstrukcji, wykonane ze stali o różnej zawartości węgla i wynikającej z niej twardości poszczególnych części, a także głownie ze stali przekuwanej (damasceńskiej) o najróżniejszej liczbie warstw. Stopień skomplikowania produkcji miecza oraz rodzaj zastosowanych materiałów wpływają oczywiście również na jego cenę zakupu i przydatność użytkową.

Wybór według części miecza:

Tsuka - Rękojeść może być pokryta lub owinięta zarówno prawdziwą skórą płaszczki, jak i jej imitacją, której jednak obecnie praktycznie się już nie stosuje. Miecz z prawdziwą skórą płaszczki wybierze prawdopodobnie osoba, która darzy miecz pewnym szacunkiem i może sobie na taki miecz pozwolić. Różnica pomiędzy imitacją a oryginałem praktycznie nie wpływa na sposób trzymania miecza. Wpływ na to ma przede wszystkim Ito, a konkretnie materiał, z którego zostało wykonane, objętość i długość tsuki oraz oczywiście także wytrzymałość Tsukamaki. Miecze z rękojeścią oplecioną bawełnianym Ito są zazwyczaj przy zakupie preferowane w porównaniu z mieczami z Tsukamaki z włókna syntetycznego, które nie wchłania potu i nie wygląda tradycyjnie. Należy jednak pamiętać, że im tańszy jest miecz, tym mniej solidne jest również Tsukamaki, co przy wyborze trzeba ponownie uwzględnić. Właśnie z tego powodu wszystkie miecze sprzedawane w naszym sklepie internetowym są ponownie oplatane, niezależnie od ich ceny. Wcześniej podzielałem powszechną opinię, że tsukamaki z włókna syntetycznego jest mocniejsze niż bawełniane, jednak po tym, jak sam zacząłem oplatać miecze, zmieniłem zdanie. Jeżeli bowiem bawełniane ito zostanie dobrze naciągnięte i nie ma możliwości dalszego rozciągania się, oplot jest niewiarygodnie mocny.

Innymi materiałami stosowanymi do tsukamaki są na przykład skóra lub jedwab. W celu wzmocnienia tsukamaki i zwiększenia jego odporności stosuje się następnie tzw. lakierowanie, podczas którego tsuka zostaje pokryta lakierem, a samo tsukamaki zostaje nim nasączone. W przypadku niektórych materiałów i stylów tsukamaki lakierowanie jest praktycznie nieuniknione, jeżeli ma zostać zachowana maksymalna wytrzymałość i funkcjonalność oplotu podczas użytkowania.

Na sposób trzymania tsuki wpływają również inne czynniki, takie jak średnica, kształt, długość itd… Jest to jednak kwestia na tyle indywidualna, ze względu na różne wymiary dłoni poszczególnych klientów, że ewentualny wybór najlepiej rozwiązywać na miarę.

Tsuba, kashira, habaki, fuchi, seppa i saya – Jeżeli te części miecza są prawidłowo wykonane pod względem masy i wymiarów, nie wpływają na jego funkcjonalność. Chodzi więc przede wszystkim o to, jaki wygląd tych elementów najbardziej odpowiada wam osobiście. Jedynie w przypadku Tsuby, podczas praktycznego używania miecza, w tańszych modelach, w których zastosowano Tsubę ze stopu cynku, może dojść do jej pęknięcia przy kontakcie z głownią innego miecza, jednak dla większości użytkowników również ta kwestia jest bez znaczenia.

Wybór okuć może jednak wpływać na wyważenie miecza, jego całkowitą masę, łatwość posługiwania się nim, energię uderzenia podczas wykonywania cięć itd... Cięższe i masywniejsze okucia przesuwają punkt wyważenia miecza bliżej rękojeści i odwrotnie.

Nagasa – Jest oczywiście najważniejszą częścią miecza i, jak już wspomniałem powyżej, może być wytwarzana na wiele różnych sposobów i w wielu wariantach. Jeżeli kupujecie droższy miecz ze względu na określone właściwości głowni, dobrze jest, aby był do niego dołączony dokument autentyczności, czyli tzw. „Origami”. W każdym przypadku produkowane i sprzedawane są również bardzo wysokiej jakości repliki bez certyfikatu autentyczności i nie ma to żadnego wpływu na ich jakość ani funkcjonalność (np. Hanwei lub Cold Steel). Problem dotyczy raczej różnic jakościowych pomiędzy poszczególnymi egzemplarzami oraz sprzedawcami, dlatego ważne jest, aby wybierać uważnie i nie kierować się wyłącznie ceną.

W przypadku głowni ze stali węglowej z fałszywą hamon zazwyczaj nie wystawia się origami, jednak w przypadku mieczy wyższej jakości istnieją również wyjątki. W takim przypadku wskaźnikiem jakości i oryginalności miecza, a zarazem jego gwarancją, jest marka producenta oraz oczywiście dobra reputacja sprzedawcy. Jeżeli miecz został wykonany ze stali węglowej przez jednego ze znanych producentów, w zdecydowanej większości jest również funkcjonalny, przynajmniej do wykonywania Tameshigiri na Tatami, i możecie mieć pewność co do określonego poziomu jakości. W przypadku niektórych tańszych marek warto jednak wiedzieć, z jakiego pierwotnego źródła pochodzi miecz, ponieważ w przypadku części z nich do tej pory nie było wiadomo, kto właściwie je produkuje, dlatego na rynku występuje wiele identycznych produktów o bardzo zróżnicowanej jakości. Nie chcę wymieniać tutaj konkretnych marek, chodzi jednak o znanych dystrybutorów, zazwyczaj błędnie uznawanych za producentów. W takim przypadku zalecam, jeżeli już, kupowanie przede wszystkim mieczy wyprodukowanych w ostatnim czasie, ponieważ wraz z upływem czasu jakość produktów poszczególnych producentów może oczywiście wzrastać.

Pozwolę sobie jeszcze na małą dygresję dotyczącą poszczególnych marek mieczy… Wszystkie repliki mieczy samurajskich są produkowane w Chinach. To, że marka jest niemiecka, amerykańska lub czeska, nie ma pod tym względem żadnego znaczenia. Jeżeli miecze są funkcjonalne, pochodzą z Chin. Konkretnie z Longquan. Jeżeli są przedstawiane jako japońskie, Nihonto itp., jest to kłamstwo. Hanwei, Thaitsuki, Cold Steel, Musashiswords, Masahiro, Ryumon, Chennes, John Lee, Kawashima, Ronin… Wszystkie te marki, a także wszystkie pozostałe, o których zapomniałem, produkują swoje miecze w Chinach i nigdzie indziej. Przed laty również ja założyłem własną markę o nazwie Munenori i chociaż miecze te różnią się parametrami i wyglądem od innych marek, również są produkowane w chińskim Longquan!

Jeżeli chodzi o powierzchnię głowni miecza, nie ma powodu, aby unikać szczotkowanej lub szlifowanej hamon, jeżeli nie macie wysokich wymagań i szukacie jedynie ładnej dekoracji. Hartowane miecze ze stali węglowej są funkcjonalnymi mieczami, zazwyczaj całkowicie rozbieralnymi, przy czym poziom ich jakości jest ponownie wprost proporcjonalny do ceny. Szczotkowaną lub szlifowaną hamon można łatwo odróżnić od hamon powstałej w wyniku trawienia lub hartowania. Zazwyczaj jest regularna, w formie fal, ale może być również nieregularna. Błyszczy się mniej niż pozostała część głowni. Prawdziwa hamon staje się wyraźnie widoczna dopiero po wypolerowaniu głowni.

Na głowniach damasceńskich można zaobserwować różne wzory. Klasyczna głownia damasceńska powinna mieć lepsze właściwości niż prosta głownia ze stali węglowej. Powinna być przede wszystkim bardziej wytrzymała, nie tylko dzięki połączeniu kilku rodzajów materiału, lecz także dzięki jego wielokrotnemu przekuwaniu. Głownia z damastu jest wytwarzana metodą zgrzewania, w wyniku której powstaje tzw. „fałszywy” damast. Następnie jest trawiona, ewentualnie czerniona, a wzór jest wyraźny w zależności od tego, ile razy i w jaki sposób głownia została złożona, a także od tego, jakie rodzaje stali, a dokładniej stale o jakiej różnicy zawartości węgla, zostały zastosowane. Miecz ze stali damasceńskiej może jednak mieć również swoje wady, którymi w przypadku tańszych replik mogą być przede wszystkim ukryte defekty oraz niedoskonałe spoiny pomiędzy poszczególnymi warstwami stali.

Głownie składane powstają podobną metodą, jednak wykonuje się je z jednego kawałka stali przemysłowej, który jest następnie wielokrotnie składany. To, że rzeczywiście chodzi o stal składaną, a nie damasceńską, można rozpoznać na przykład poprzez naniesienie na stal chlorku żelaza, kiedy wszystkie warstwy zachowują taki sam odcień stali i nie pojawia się charakterystyczne ciemniejsze zabarwienie niektórych warstw, jak w przypadku damastu. Większość mieczy określanych jako składane to w rzeczywistości miecze damasceńskie. Zanim zdobyłem odpowiednią wiedzę, przede wszystkim dzięki spotkaniu z panem Jaroslavem Němcem, któremu chciałbym w tym miejscu ponownie serdecznie podziękować, trudno było mi odróżnić głownię damasceńską od głowni składanej. Głównym wskaźnikiem głowni damasceńskiej jest różnica odcieni poszczególnych warstw stali nawet po jej wielokrotnym złożeniu, a także powstawanie niemal niewidocznych zagłębień w strukturze głowni w wyniku polerowania maszynowego, podczas którego bardziej miękka część stali jest usuwana w większym stopniu. Najlepiej jednak zobaczyć to w praktyce na kilku mieczach, ponieważ w przypadku chińskich replik wykonanych z jednego rodzaju składanej stali również często zdarza się, że w miejscach spoin powstają nierówności w obrębie ostrza.

Miecze o bardziej skomplikowanej konstrukcji mają na przykład rdzeń i ostrze wykonane z twardszej stali, a zewnętrzną część z bardziej miękkiej stali (Sanmai). W mieczach o najbardziej złożonej konstrukcji można zastosować również kilka rodzajów stali o różnych właściwościach (chodzi przede wszystkim o zawartość węgla) oddzielnie na ostrze, rdzeń, grzbiet i boczne części głowni, z których niektóre mogą być damasceńskie lub składane, a inne nie.

Przy zakupie replik mieczy samurajskich najczęściej spotkacie się z trzema podstawowymi konstrukcjami głowni: maru, kobuse i sanmai. Najczęściej występuje pierwszy rodzaj, dwa pozostałe są rzadsze, a wykonane w ten sposób głownie są stosunkowo droższe. Jeżeli chodzi o właściwości głowni w konstrukcji kobuse-gitae i sanmai-gitae, na pierwszy rzut oka są one takie same. W obu przypadkach podczas produkcji stosuje się bowiem połączenie twardszej i bardziej miękkiej stali, aby zachować maksymalną twardość, a jednocześnie elastyczność głowni. Czasami możecie również spotkać miecz w konstrukcji gitae Honsan-mai lub Soshu, które przy prawidłowym wykonaniu mają jeszcze lepsze właściwości niż miecze w konstrukcjach wymienionych powyżej, ponieważ głownie są złożone z trzech lub większej liczby rodzajów stali. Ponownie chodzi przede wszystkim o zwiększenie wytrzymałości stali, a więc zmniejszenie podatności głowni na trwałe wygięcie, pęknięcie, złamanie itd... Głownia może po prostu wytrzymać większe ugięcie, zanim pęknie lub ulegnie deformacji. Może być również sztywniejsza, a dzięki temu ponownie mniej podatna na wygięcie lub trwałe odkształcenie przy działaniu takiej samej siły jak na głownię o prostszej konstrukcji.

Po latach sprzedaży replik mieczy samurajskich muszę niestety stwierdzić, że większość marek i producentów przedstawiających niektóre swoje miecze jako wykonane ze składanej stali jednego rodzaju, san-mai, hon-san-mai lub kobuse, nadal w rzeczywistości produkuje i sprzedaje miecze damasceńskie. Wynika to raczej z nieznajomości technologii produkcji mieczy niż z próby oszustwa i zwiększenia sprzedaży. Tak czy inaczej, jeżeli głownia miecza nie jest wypolerowana, już na podstawie zdjęć można rozpoznać, że jest wykonana z damastu. Również na przykład miecz w konstrukcji san-mai gitae, który ma widoczną hadę, z 99-procentowym prawdopodobieństwem jest damasceński, niezależnie od tego, czy został wypolerowany, czy nie. Niektórzy chińscy kowale uznają bowiem za san-mai gitae umieszczenie jednego kawałka stali o wyższej zawartości węgla pomiędzy dwoma kawałkami stali o niższej zawartości węgla, a następnie ich skucie i wielokrotne składanie. W ten sposób powstaje głownia damasceńska zawierająca 66% stali niskowęglowej, za którą zapłacicie dwa razy więcej niż za głownię w konstrukcji gitae maru ze stali wysokowęglowej, która jest znacznie bardziej odporna, trwała i pozbawiona potencjalnych ukrytych wad powstających podczas składania stali.

Jeżeli chodzi o Bo-hi, czyli rowek służący do zmniejszenia masy i wyważenia głowni, miecze z takim rowkiem są oczywiście lżejsze, ale przede wszystkim lepiej wyważone i podczas cięcia wydają charakterystyczny dźwięk. W przypadku mieczy wyższej jakości wyważenie głowni jest jednak bardzo dobre również bez tego „dodatku” i ponownie większe znaczenie ma to, jaki wygląd głowni lub jaką masę miecza sami preferujecie. Bardziej szczegółowe informacje na ten temat znajdziecie w artykule na naszym blogu tutaj.

Na koniec można również wybierać w zależności od tego, czy miecz posiada tzw. hiraniku, haniku, czy też jego głownia nie ma tych elementów. Więcej informacji na ten temat znajdziecie tutaj.

Przed zakupem konkretnego miecza warto zapoznać się z ofertą różnych sprzedawców internetowych, zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Nie tylko w celu porównania cen, lecz także w celu uzyskania cennych informacji o mieczu i porównania go z innymi. Nie jest to przecież tani zakup, a odrobina czasu spędzonego w internecie z pewnością się opłaci.

Jeżeli znajdziecie jeszcze chwilę, koniecznie przeczytajcie również artykuł „O jakości mieczy”, poświęcony wyborowi miecza według celu jego użytkowania.

Dalsze informacje znajdziecie również na naszym Blogu.

Życząc udanych zakupów, w imieniu sklepu internetowego Blades.cz, Eduard Valentík.