Jak odróżnić replikę miecza samurajskiego od japońskiego oryginału?

Jak rozpoznać replikę miecza?

Celowo nie zatytułowałem tego artykułu „Jak rozpoznać nihonto?”, ponieważ niestety zupełnie nie znam się na japońskich oryginałach. Śmiem jednak twierdzić, że na chińskich replikach znam się już nieco lepiej. Dlatego mniej więcej wiem już, czego szukać w mieczach, aby rozpoznać, czy mamy do czynienia z repliką.

W ciągu ostatnich lat z serwisów aukcyjnych niemal zniknęły tanie chińskie repliki podające się za japońskie oryginały, za to oszukańczy sprzedawcy droższych mieczy wyższej jakości stali się znacznie bardziej wyrafinowani. W ostatnim czasie, również dzięki moim klientom i ich pytaniom, spotykam się ze sprzedażą prawdziwych japońskich mieczy, które jednak były produkowane seryjnie podczas drugiej wojny światowej i choć mają pewną wartość historyczną, są często oferowane w cenie nieodpowiadającej ich rzeczywistej wartości.

Dlatego postanowiłem napisać ten artykuł, dzięki któremu nawet zupełny laik będzie mógł niemal z całą pewnością odróżnić chińską replikę od japońskiego oryginału, ewentualnie miecz wartościowy od miecza bezwartościowego. Artykuł podzielę na kilka części, aby ułatwić orientację, w zależności od tego, z jaką repliką mamy do czynienia.

Nowy miecz przedstawiany jako nihonto

Przede wszystkim za nihonto (miecz japoński) może być uznany wyłącznie miecz wykonany w Japonii przez japońskiego kowala mieczy, z tradycyjnych materiałów i tradycyjnymi metodami. Choć nawet w Japonii do podstawowej obróbki tamahagane używa się już młotów pneumatycznych, możemy powiedzieć, że wszystkie pozostałe warunki nadal obowiązują. Miecz ma na nakago (trzpieniu) sygnaturę kowala, dlatego stosunkowo łatwo można zweryfikować jego autentyczność.

Jeżeli więc miecz jest oferowany i sprzedawany pod określoną marką, jak na przykład nasze miecze „Munenori”, nie jest to nihonto. Nihonto nie są produkowane pod żadną marką ani seryjnie. Jedynymi mieczami produkowanymi seryjnie w Japonii są Iaito (miecze treningowe, zazwyczaj z aluminiową głownią) oraz miecze produkowane dla armii. Wspominam o tym przede wszystkim ze względu na niektóre marki i sprzedawców, którzy przedstawiają swoje miecze jako nihonto, co oczywiście nie jest prawdą.

Biorąc pod uwagę, że nowe nihonto kosztuje setki tysięcy, mało prawdopodobne jest, aby można było u nas znaleźć taki miecz w cenie, powiedzmy, poniżej 500000 Kč.

Zabytkowy miecz japoński

Jeżeli miecz ma określoną historię i wartość, posiada certyfikat NTBHK (Nihon Bijutsu Token Hozon Kyokai). Certyfikaty te są wydawane do mieczy w Japonii od zakończenia drugiej wojny światowej. Oczywiście może się zdarzyć, że gdzieś w komisie znajdziecie miecz bez tego certyfikatu, który został przywieziony z Japonii przed drugą wojną światową, jednak prawdopodobieństwo jest praktycznie takie samo jak wygrana na loterii. Człowiek chętnie wierzy, że to właśnie do niego uśmiechnęło się szczęście, jednak bez jakichkolwiek dowodów lub wiedzy jest to dość naiwne wyobrażenie. Bardziej prawdopodobne jest, że właściciel sprawdził już wartość miecza, zwłaszcza jeżeli sam go wcześniej kupił i oferuje za określoną cenę. Cena ta będzie oczywiście zawsze wyższa od rzeczywistej wartości miecza, ponieważ w przeciwnym razie nic by nie zarobił.

Załóżmy jednak, że wystarczyłoby wam posiadanie w domu prawdziwego japońskiego miecza, bez względu na jego cenę. Po czym można więc przynajmniej w przybliżeniu poznać, że nie jest to replika ani produkowana seryjnie dla armii, a więc stosunkowo „młoda” broń? Chodzi właśnie o seryjne wykonanie. Przede wszystkim o habaki. Widziałem kilka japońskich mieczy wojskowych (tzw. gunto), których wszystkie części na pierwszy rzut oka wyglądały na wykonane ręcznie. A przynajmniej częściowo. Jednak habaki już na pierwszy rzut oka było odlewem. Nawet jeśli dwuczęściowym. Habaki jest najbardziej skomplikowanym elementem miecza. Powinno być idealnie dopasowane do każdej głowni. Nie można produkować go seryjnie, jeżeli ma dokładnie pasować do konkretnej głowni, ponieważ każda głownia jest inna. Ponadto w części przy ostrzu znajduje się spoina. Jest to właściwie wygięty i uformowany kawałek blachy, połączony po stronie ostrza. W chińskich replikach i mieczach wojskowych habaki były produkowane seryjnie. Dlatego jeżeli weźmiecie dowolny nowy miecz, pomiędzy habaki a nagasą po bokach zawsze znajduje się pewna szczelina. Często również między grzbietem a ostrzem, gdy miecz zostanie rozłożony. Niejednokrotnie miecza nie trzeba nawet rozkładać, ponieważ habaki można poruszyć na głowni bez demontażu, tak duży jest luz pomiędzy nim a nagasą. Z tego powodu najczęściej podrabia się właśnie miecze Gunto. Można je fałszować seryjnie.

W tańszych replikach również inne elementy są jednak produkowane seryjnie, co można stosunkowo łatwo rozpoznać. Po pozostałościach i nadlewach na okuciach już na pierwszy rzut oka można stwierdzić, że są to odlewy. Za pomocą magnesu można ustalić, że wykonano je ze stopu cynku, a nie ze stali, jak jest to przedstawiane. Saya może mieć miejscami usunięty lakier, aby wyglądała na starą, ale dzięki temu można odkryć, że nie została sklejona z jednego kawałka drewna rozciętego wzdłuż, lecz z dwóch różnych kawałków. Z tego powodu z czasem może również lekko wygiąć się na bok. Możliwości jest wiele, a podstawą wykrycia repliki są seryjnie produkowane części oraz oznaki świadczące o tym, że ich produkcja została uproszczona, a więc nie były wykonywane ręcznie.

Wskaźniki na podstawie poszczególnych części miecza

Wierzę, że wystarczająco wyjaśniłem, po czym można rozpoznać ewentualne fałszerstwo japońskiego miecza i odróżnić je od repliki, pochodzącej z Chin lub innego kraju. Istnieje jednak również wiele innych błędów popełnianych przez producentów imitacji, czy to z niewiedzy, czy po prostu dlatego, że bardziej realistyczna imitacja byłaby zbyt droga, a jej produkcja zbyt skomplikowana. Dlatego pozwolę sobie opisać jeszcze najczęstsze błędy lub niezgodności z japońskimi oryginałami występujące w pozostałych częściach miecza, których dotychczas nie wymieniłem.

Nagasa – Hamon i hada. Bez względu na konstrukcję i kształt głowni każda głownia nihonto była hartowana różnicowo i przekuwana warstwowo ze względu na zastosowanie tamahagane. Oba te wyznaczniki autentyczności głowni stają się niestety widoczne dopiero po jej wypolerowaniu, co często wykorzystują nieuczciwi sprzedawcy, tłumacząc się uszkodzeniem i wiekiem miecza. Niezależnie od tego potraktowanie głowni chlorkiem żelaza(III) ujawni, czy była ona hartowana różnicowo, nawet bez jej wypolerowania. Sprzedawca będzie oczywiście twierdził, że trawienie spowoduje uszkodzenie i obniżenie wartości głowni. Jeżeli głownia jest uszkodzona do tego stopnia, że nie widać ani hada, ani hamonu, nie obawiałbym się już większej utraty jej wartości. Następnie głownię należy zneutralizować, na przykład za pomocą mydła, aby reakcja nie postępowała. Czarną plamę powstałą wskutek trawienia można usunąć na przykład pastą polerską do chromu, która jest delikatna dla głowni.

Podobnie jak hartowanie różnicowe, chlorek żelaza(III) ujawni również warstwową strukturę materiału, a przede wszystkim zastosowanie stali o różnej zawartości węgla. Tak zwany damast skuwany był stosowany w japońskich mieczach jedynie w naprawdę wyjątkowych przypadkach, z powodu niedoboru wysokiej jakości stali w określonych okresach.

Osobnym rozdziałem dotyczącym głowni jest nakago, czyli trzpień ukryty pod tsuką. Jeżeli nie jest nadmiernie zardzewiały i zużyty, można zauważyć jego wysoką jakość obróbki. Repliki mają zazwyczaj nakago obrobione bardzo niedbale, często za pomocą szlifierek kątowych. W oryginałach, przede wszystkim tych lepiej zachowanych, nakago jest na całej długości równomiernie szerokie i grube, a jeżeli się zwęża, robi to również równomiernie. Shinogi w przypadku shinogi-zukuri również przebiega pod gabaki i tsuką na całej długości nakago.

Tsuka: Same we współczesnych replikach mieczy charakteryzuje się stosunkowo dużą ziarnistością. Jest to skóra młodszych płaszczek. Nihonto, w tym również produkowane seryjnie miecze wojskowe, mają pod oplotem skórę wyższej jakości z wyraźnymi „ziarnami”.

Czasami w naprawdę tanich imitacjach zdarza się, że również tsukamaki jest wykonane nieprawidłowo. Przy prawidłowo wykonanym oplocie taśma przy kolejnych skrzyżowaniach przebiega naprzemiennie, raz pod, a raz nad drugą częścią taśmy. Jeżeli oplot wykonano nieprawidłowo, jedna część taśmy znajduje się zawsze na górze, a druga na dole, co Japończykom by się nie zdarzyło.

Wszystkie podane tutaj informacje zakładają oczywiście posiadanie przynajmniej podstawowej wiedzy na temat wyglądu określonych materiałów oraz umiejętność odróżnienia na przykład fałszywego same od prawdziwego. Jeżeli podczas wyboru miecza nie bylibyście pewni, możecie oczywiście w każdej chwili skontaktować się ze mną i zadać swoje pytania. Chętnie znajdę czas, aby na nie odpowiedzieć. Osobiście nie mam nic przeciwko imitacjom zabytkowych mieczy, jeżeli są w ten sposób przedstawiane i sprzedawane po odpowiednich cenach. Niestety nie zawsze tak jest.