Jak zrozumieć parametry głowni mieczy samurajskich

Na rynku mieczy można spotkać głownie o najróżniejszych wymiarach i parametrach, podobnie jak koshirae wykonane z wielu rodzajów materiałów i poddane różnym obróbkom powierzchniowym, przy czym nie jest łatwo zorientować się, co jest najlepsze. W rzeczywistości nie chodzi jednak o to, co jest najlepsze według producenta lub sprzedawcy, lecz o to, co jest najlepsze konkretnie dla Państwa. Aby jednak wiedzieć, który miecz będzie właśnie tym najlepszym i najbardziej odpowiednim, trzeba oczywiście znać wszystkie zmienne, czyli wszystkie zalety i wady danego miecza. Informacje te powinno się w miarę możliwości móc odczytać z jego opisu, bez konieczności fizycznego oglądania miecza lub, mówiąc potocznie, wzięcia go do ręki. Również z tego powodu w naszym sklepie internetowym podajemy maksymalną ilość informacji dotyczących oferowanych przez nas mieczy, a więc nie tylko ogólne wymiary danego seryjnie produkowanego modelu, lecz konkretne parametry aktualnie oferowanego egzemplarza, który w danym momencie znajduje się w magazynie.

Pierwszą rzeczą, która z pewnością przychodzi na myśl, jest pytanie, jakie są lub były najczęściej stosowane parametry miecza samurajskiego w Japonii. Trzeba powiedzieć, że w praktyce nic takiego właściwie nie istnieje. Różni kowale w różnych okresach preferowali i nadal preferują odmienne parametry swoich mieczy, podobnie jak współcześni producenci replik poszczególnych marek. Z drugiej strony istnieją oczywiście pewne parametry lub zakresy parametrów uznawane przez większość. Na podstawie kilkuletniego doświadczenia w sprzedaży chińskich replik mieczy samurajskich, w połączeniu ze studiowaniem parametrów oryginalnych mieczy japońskich, a także na podstawie opinii Państwa, naszych klientów, również my zaczęliśmy sprzedawać miecze pod własną marką Munenori. Parametry tych mieczy opierają się przede wszystkim na wymienionych powyżej, powszechnie uznawanych parametrach stosowanych przez kowali z całego świata. Nacisk kładziony jest na wszystkie wymagane właściwości miecza, tak aby poszczególne parametry pozostawały w miarę możliwości we wzajemnej równowadze. Parametry naszych mieczy uważamy więc za swego rodzaju złoty środek, w którym, moim zdaniem, osiągnięto maksymalną równowagę na przykład pomiędzy masą miecza, łatwością jego prowadzenia, zdolnością przechodzenia przez najróżniejsze materiały, a jednocześnie wytrzymałością głowni itd.. Jak jednak zaznaczyłem już na początku tego artykułu, każdy z nas preferuje określone właściwości miecza w zależności od konkretnych potrzeb, dlatego te uniwersalne parametry nie muszą każdemu w pełni odpowiadać. Ktoś może na przykład potrzebować miecza lepiej przechodzącego przez miękkie materiały podczas tameshigiri na tatami, a ktoś inny bardziej wytrzymałej głowni do cięcia odporniejszych materiałów. Dlatego nie oferujemy mieczy wyłącznie w jednym wykonaniu i o określonych wymiarach, lecz również na przykład mniej masywne miecze „Kojiro line“ albo masywniejsze, ewentualnie dłuższe miecze „XXL“. Gdy jednak naruszymy jakąkolwiek równowagę, należy pamiętać, że zyskując coś w jednym miejscu, tracimy coś w innym. Wielu klientów skupia się na tym, aby miecz był jak najbardziej masywny, nie zdając sobie sprawy, że traci wtedy na łatwości prowadzenia, zdolności przechodzenia przez miękkie materiały oraz szybkości cięcia. Ktoś inny skupia się na konkretnym wymiarze miecza, na przykład na jak najbardziej masywnym motokasane, nie uwzględniając, że miecz styka się z celem przede wszystkim w górnej jednej trzeciej głowni, która również powinna być odpowiednio masywna. Właśnie z tych powodów, a także z wielu innych, które sami Państwo zobaczą, postanowiłem napisać kolejny artykuł dotyczący konkretnie mieczy typu katana w konstrukcji shinogi zukuri, czyli, powiedzmy, modelowej głowni w takim wykonaniu. Poniżej postaram się dokładniej omówić, w jaki sposób poszczególne podstawowe parametry, a właściwie ich modyfikacje, zmieniają właściwości miecza oraz możliwości jego praktycznego zastosowania. Skupię się przede wszystkim na grubości i szerokości głowni, ponieważ pozostałe aspekty zostały już mniej lub bardziej omówione w innych artykułach.

Całkowita długość miecza, nagasy i tsuby

O tym, jaka długość miecza, jego głowni oraz rękojeści jest najbardziej odpowiednia, napisałem już wcześniej w osobnym artykule, który znajduje się tutaj. Artykuł ten omawia również zagadnienia związane z sori oraz kissaki. Ograniczeniem jest oczywiście oferta mieczy dostępnych na rynku, która pod tym względem nie zapewnia zbyt dużego wyboru. Rozwiązaniem jest więc albo dostosowanie się w pewnym zakresie do dostępnej oferty, albo zamówienie miecza wykonanego na miarę, co oczywiście trwa kilka miesięcy.

Motokasane i Sakikasane

Powszechnie podaje się, że optymalny stosunek motokasane do sakikasane wynosi 1:0,7, przy jednoczesnym równomiernym zwężaniu się głowni. Podobnie za ogólnie uznawany zakres grubości motokasane w katanie uważa się 7,5–8 mm. Na podstawie tej grubości oraz podanego stosunku można następnie określić optymalną grubość sakikasane dla danego motokasane.

Jeżeli głownia miecza jest w tych dwóch punktach węższa lub szersza, staje się odpowiednio mniej albo bardziej odporna podczas kontaktu z przecinanymi materiałami, ale jednocześnie poprawia się lub pogarsza jej zdolność przechodzenia przez materiał.

Jeżeli parametry te nie pozostają we właściwym wzajemnym stosunku, dochodzi do kolejnych zmian właściwości miecza. Zakładając, że głownia zwęża się równomiernie, większe motokasane w stosunku do sakikasane poprawia wyważenie miecza oraz łatwość jego prowadzenia, ale nie przyczynia się zbytnio do zwiększenia wydajności i odporności głowni. Jeżeli sakikasane jest większe, niż wynikałoby to z podanego optymalnego stosunku, punkt wyważenia przesuwa się w kierunku kissaki, pogarsza się łatwość prowadzenia miecza, ale zwiększa się odporność głowni, energia uderzenia oraz zdolność przechodzenia przez materiały, przy jednoczesnym zmniejszeniu szybkości.

Z powyższego możemy wyciągnąć wniosek, że stosunek pomiędzy wymiarami głowni jest ważniejszy niż same wymiary, szczególnie jeżeli odbiegają one od przeciętnych wartości. Przy zachowaniu optymalnego stosunku grubości motokasane do sakikasane ich równoczesne zwiększanie lub zmniejszanie pozwala w praktyce regulować masę miecza, zdolność przechodzenia przez materiały, szybkość cięcia oraz energię uderzenia. W tym miejscu chciałbym zatrzymać się przy jednym pomijanym czynniku, który niestety prawie nigdzie nie jest omawiany. Czynnikiem tym jest masa miecza w odniesieniu do siły jego użytkownika.

Gdziekolwiek szukają Państwo informacji, przy wyborze miecza omawia się przede wszystkim jego długość, długość poszczególnych części, a następnie wymiary głowni, podczas gdy prawie nikt nie bierze pod uwagę masy. Miecz będzie jednak zawsze tylko tak dobry, jak dobry jest człowiek, który go trzyma. Żaden wymiar ani żadne wykonanie miecza nie zastąpi złej techniki, podobnie jak masywna i ciężka głownia nie zastąpi siły użytkownika. Raczej przeciwnie. Z kolei w przypadku zbyt lekkiego miecza nie wykorzystają Państwo większej siły i wynikających z niej możliwości, które zapewnia wyższy poziom siły w sytuacji, gdy masa miecza jest w stosunku do niej nieproporcjonalnie niska. Podobnie jak w przypadku braku równowagi pomiędzy poszczególnymi parametrami miecza, kiedy nie zostaje wykorzystany pełny potencjał miecza, również Państwa potencjał ani potencjał miecza nie zostanie wykorzystany, jeżeli Państwo i miecz nie będą pozostawali w równowadze pod względem jego masy i Państwa siły. Jeżeli masa miecza będzie niższa, niż pozwala na to Państwa siła, będą Państwo ciąć nim szybciej, ale kosztem mniejszej wydajności, ponieważ mogliby Państwo korzystać z cięższego, masywniejszego i wydajniejszego miecza. Podobnie, jeżeli kupią Państwo miecz o masie większej, niż są Państwo w stanie prawidłowo kontrolować, nie wykorzystają Państwo ani własnego potencjału, ani potencjału danego miecza.

Motohaba i Sakihaba

W odniesieniu do szerokości głowni oraz stosunku pomiędzy wymiarami motohaba i sakihaba obowiązuje to samo, co w przypadku motokasane i sakikasane, czyli optymalny stosunek 1:0,7. Jeżeli chodzi o ogólnie zalecane wymiary, opinie są tutaj, z mojego punktu widzenia, dość zróżnicowane i obejmują szerokość 3,2–3,4 cm w motohaba oraz 2,2-2-7 cm w sakihaba. W przypadku mieczy Munenori z serii „Battle“ skłoniłem się na przykład raczej ku dolnej granicy tych zalecanych wymiarów, kładąc nacisk na odporność głowni kosztem jej zdolności przechodzenia przez bardziej miękkie materiały, takie jak tatami. Po przeczytaniu powyższych informacji prawdopodobnie każdy logicznie dojdzie do wniosku, że poszerzenie głowni zwiększa masę miecza, a naruszenie optymalnego stosunku pomiędzy motohaba i sakihaba poprawia lub pogarsza wyważenie miecza, podobnie jak szybkość cięcia oraz łatwość prowadzenia. Interesujący może być jednak wpływ poszerzenia albo zwężenia głowni przy jednoczesnym zachowaniu wcześniej określonych wymiarów motokasane i sakikasane.

Zakładając, że zwiększylibyśmy wyłącznie wymiar motohaba w stosunku do motokasane oraz sakihaba w stosunku do sakikasane, doszłoby do osłabienia głowni w części od shinogi do ha. Poprawiłaby się dzięki temu zdolność przechodzenia przez bardziej miękkie materiały, ale zwiększyłoby się ryzyko uszkodzenia krawędzi tnącej, a tym samym zmniejszyłaby się zdolność przechodzenia przez twardsze materiały. W przypadku głowni bez hiraniku mogłoby to stanowić dla niektórych osób problem. Z kolei w przypadku głowni z hiraniku takie rozwiązanie w pewnym sensie traciłoby sens, ponieważ zwiększałoby jedynie masę miecza, co również może być niepożądane, chyba że ze względu na naszą siłę właśnie zwiększenie masy jest rzeczywistym celem.

Dla kompletności należy oczywiście wspomnieć, że istnieją inne możliwości, a często także bardziej odpowiednie rozwiązania pozwalające na przykład poprawić zdolność głowni do przechodzenia przez mniej odporne materiały. Może to być zastosowanie konstrukcji hira zukuri zamiast shinogi, samo przesunięcie shinogi bliżej ha albo odciążenie głowni za pomocą rowka, co zmniejsza jej masę i zwiększa szybkość cięcia przy jednoczesnym zachowaniu pozostałych parametrów miecza. Możliwości jest oczywiście więcej, lecz niestety wykraczają one poza zakres tego artykułu. Przynajmniej mam jednak o czym pisać w przyszłości. Niektórych zmian w stosunku do standardu wymagali konkretni wojownicy, aby uzyskać określone właściwości miecza. Innych wymagała na przykład dana epoka oraz rozwój zbroi samurajów albo ich przeciwników. Jeszcze inne zmiany były wprowadzane przez ludzi, podobnie jak wszędzie i we wszystkim, wyłącznie z kaprysu lub niewiedzy.

Aby wyjaśnić to jeszcze raz, moim celem nie jest wskazywanie, co jest dobre, a co złe, lecz pokazanie, w jaki sposób każdy czynnik wpływa na właściwości miecza, aby mogli Państwo samodzielnie zdecydować, co jest dla Państwa odpowiednie, a co nie. Nie muszą wtedy Państwo kierować się wyłącznie tym, co o oferowanym mieczu mówi jego producent lub sprzedawca, na jakich parametrach sam się skupia i które z nich wyróżnia ponad pozostałe. Jak widać, zawsze otrzymuje się coś kosztem czegoś innego i nic nie jest wyłącznie pozytywne ani wyłącznie negatywne. Wszystko ma równie silne przeciwieństwo. Chociaż zaprojektowałem na przykład miecze Munenori tak, aby były możliwie najbardziej uniwersalne oraz aby potencjał każdego parametru i wynikających z niego właściwości został maksymalnie wykorzystany, ktoś może potrzebować i wykorzystywać jedną konkretną właściwość bardziej niż inną, ponieważ również neutralność i równowaga mają swoje przeciwieństwo. Mam nadzieję, że dzięki temu artykułowi przynajmniej częściowo zrozumieją Państwo zasadę takich modyfikacji i będą wiedzieli, co chcą zmienić w mieczu, w jaki sposób i dlaczego. Jednocześnie będą Państwo mogli uwzględnić wszystko, co dana zmiana mieczowi zapewni oraz co mu odbierze.

Na zakończenie pozwolę sobie na nieco niehandlową uwagę. Moim zdaniem najważniejszymi, a przez to obecnie najczęściej pomijanymi parametrami przy wyborze naszego miecza nie są parametry miecza, lecz nasze własne. To od nich należy zacząć i oczywiście również na nich kontynuować pracę, ponieważ własną siłę, technikę oraz mentalność mogą Państwo dalej zmieniać, podczas gdy parametry miecza są z góry ustalone.

Życzę udanych zakupów,

Eduard Valentík

https://cs.wikipedia.org/

http://svanda.webz.cz/index.html